بكذا ، و أدراني فلان ، اى اعلمنى ( 1 ) . سيبويه گفت : با [ يا ] ( 2 ) فصيحتر است ، براى آن كه لغت قرآن بر اين است ، و حسن بصرى خواند در شاذ : و لا ادرأتكم به ، [ اى ] ( 3 ) ، و لا اعلمتكم به ، و اين لغت بنى عقيل است كه ايشان با « الف » گردانند ، و همچنين لغت طىّ يقولون : اعطأت و لبّأت ، بمعنى اعطيت و لبّيت للجارية ( 4 ) و النّاصية جاراة و ناصاة ، و انشد المفضّل [ 134 - ر ] : الَّا اذنت اهل اليمامة طيّء بحرب كناصاة الاغرّ المشهّر قالوا : بقى و رضى و نهى ، بمعنى بقى و رضى و نهى ، قال زيد الخيل ( 5 ) : لعمرك ما اخشى التّصعلك ما بقا على الارض قيسى يسوق ( 6 ) الاباعرا و قال آخر : لزجرت قلبا لا يزيغ لزاجر انّ الغوىّ اذا نهى لم يعتب اى ، اذا نهى . و بزّى روايت كرد عن ابى كثير ( 7 ) : و لأدريكم ، بر اثبات و ايجاب ، [ اى ] ( 8 ) و لأعلمكم اللَّه به ، اگر خداى خواستى من نخواندمى بر شما ، [ بل ] ( 9 ) خداى اعلام كردى شما را . عبد اللَّه عبّاس خواند : و لا انذرتكم به ، من الانذار ، و من شما را به آن نترسانيدمى . آنگه بر اين قول حجّت آورد ، گفت : فقد لبثت فيكم عمرا من قبله ، گفت : من پيش از اين عمرى [ در ميان ] ( 10 ) شما زندگانى كردم و آن چهل سال بود ، كه اتفاق است كه : خداى تعالى رسول را به چهل سالگى فرستاد - و به مكّه ده ( 11 ) سال مقام كرد و به مدينه سيزده سال ( 12 ) و چون با جوار رحمت ايزدى شد شست ( 13 ) و سه سال بود او را ، از اين جا گويند : چهل سال عمرى باشد اگر اين كارى بود [ ى ] ( 14 ) ساخته و انداختهء من پيش از اين بر من اثر [ ى ] ( 15 ) بودى . * ( أَ فَلا تَعْقِلُونَ ) * ، عقل

--> ( 1 ) . آج ، آز : علَّمنى . ( 15 - 14 - 3 - 2 ) . اساس : ندارد ، به قياس با نسخهء آو ، و ديگر نسخه بدلها ، افزوده شد . ( 4 ) . اساس : للحاره ، به قياس با نسخهء آو ، تصحيح شد . ( 5 ) . آو ، آج ، بم ، لب : زيد بن الخيل . ( 6 ) . اساس : يسوى ، به قياس با نسخهء مج ، تصحيح شد . ( 7 ) . آج ، مل ، مج ، لب ، آز : ابن كثير . ( 10 - 9 - 8 ) . اساس : ندارد ، از آو ، افزوده شد . ( 12 - 11 ) . كذا در جميع نسخ ، ظاهرا مدّت توقف نبى اكرم ( ص ) در مكّه 13 سال و در مدينه 10 سال بوده است . در كشف الاسرار و عدّة الابرار ( ج 4 ص 264 ) آمده است . قال ابن عباس : نبى رسول اللَّه و هو ابن اربعين سنة و اقام بمكة ثلث عشرة سنة و بالمدينة توفّى و هو ابن ثلث و ستين سنة . ( 13 ) . همهء نسخه بدلها : شصت .